Ile komornik może zabrać z emerytury? Zasady i limity

W 2026 roku komornik może zająć z emerytury maksymalnie 25% świadczenia brutto przy długach niealimentacyjnych i do 60% przy alimentach, ale zawsze musi pozostawić co najmniej 1401,57 zł przy typowych długach cywilnych. Ochrona obejmuje też część dodatków oraz świadczenia takich jak 13. i 14. emerytura, których komornik w ogóle nie może ruszyć. Jeśli chcesz dokładnie policzyć swoje potrącenia i poznać zasady egzekucji z emerytury w 2026 roku, przeczytaj dalszą część artykułu.

Na jakiej podstawie komornik zajmuje emeryturę?

Emerytura jest świadczeniem szczególnie chronionym, ale nie oznacza to pełnej nietykalności. Egzekucja z emerytury opiera się głównie na przepisach, które zawiera Kodeks postępowania cywilnego oraz Ustawa o emeryturach i rentach z FUS. Te akty określają zarówno dopuszczalne limity potrąceń, jak i katalog świadczeń całkowicie wyłączonych spod zajęcia.

Z punktu widzenia emeryta ważne są dwie informacje: po pierwsze – wierzyciel musi dysponować tytułem wykonawczym (np. prawomocny wyrok z klauzulą wykonalności), po drugie – egzekucję z emerytury technicznie prowadzi ZUS. To Zakład, po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu, wylicza potrącenie, przekazuje jego część komornikowi, a resztę przelewa na konto dłużnika.

Organ egzekucyjny może skierować egzekucję do emerytury, gdy ustali, że dłużnik osiągnął wiek emerytalny albo gdy ZUS potwierdzi, że wypłaca świadczenie. Nie jest potrzebny odrębny wniosek wierzyciela „o zajęcie emerytury” – po nowelizacji art. 799 k.p.c. komornik ma prawo sięgnąć po wszystkie dopuszczalne sposoby egzekucji, poza nieruchomościami.

Rola ZUS przy zajęciu emerytury

ZUS nie tylko realizuje zajęcia, ale jednocześnie pilnuje, by pozostała kwota wolna od zajęcia (cywilne). Jeśli emerytura jest równa lub niższa niż ustawowo chroniona suma, Zakład odmawia potrącenia i informuje o tym komornika. W praktyce oznacza to, że nie każda egzekucja „z automatu” przełoży się na faktyczne zabranie pieniędzy z emerytury.

Zakład wlicza do podstawy zajęcia większość dodatków do emerytury, ale niektóre świadczenia są wyłączone – nie podnoszą kwoty, od której liczy się potrącenie. Przykładem jest dodatek pielęgnacyjny, którego nie bierze się pod uwagę przy ustalaniu wysokości potrącenia na podstawie Ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Zbieg egzekucji z jednej emerytury

Jeśli kilku komorników zajęło to samo świadczenie, ZUS stosuje przepisy o zbiegu egzekucji. Co do zasady „prowadzi” ten komornik, w którego rewirze mieszka dłużnik. Gdy rewir żadnego z nich nie pokrywa się z miejscem zamieszkania emeryta, decyduje data pierwszego zajęcia. Zdarza się również, że obok komornika sądowego działa organ administracyjny (np. urząd skarbowy) – wtedy, gdy pisma wpłynęły tego samego dnia, ZUS kieruje potrącenia na rzecz organu, który dochodzi wyższej należności.

ZUS nie może przekroczyć ustawowych limitów potrąceń – nawet jeśli egzekucje prowadzi kilku komorników, łączna suma potrąceń nie przekroczy 60% emerytury brutto.

Ile komornik może zabrać z emerytury w 2026 roku?

W 2026 roku wciąż obowiązuje podstawowa zasada: z emerytury nie wolno zająć wszystkiego, nawet przy bardzo wysokim długu. Wysokość potrącenia zależy od rodzaju zadłużenia i kwoty świadczenia liczonej brutto. Ustawodawca wyraźnie różnicuje tu długi niealimentacyjne i długi alimentacyjne, a w tle działa jeszcze ochrona w postaci kwoty wolnej.

Przy zwykłych zobowiązaniach cywilnych – kredytach, pożyczkach, rachunkach, mandatach – egzekucja z emerytury może sięgnąć maksymalnie 25% świadczenia. Oznacza to, że trzy czwarte świadczenia brutto musi zostać u emeryta, o ile nie „zadziałają” dodatkowo limity kwotowe. W przypadku alimentów granica jest dużo wyższa – zajęcie może wynieść aż 60% emerytury, co sprawia, że emerytowi pozostaje tylko 40% kwoty brutto.

Przykładowe wyliczenia potrąceń

Żeby łatwiej było przełożyć przepisy na liczby, warto posłużyć się prostymi przykładami. Załóżmy, że świadczenie brutto wynosi 3000 zł. Przy długach niealimentacyjnych komornik może żądać 25% tej kwoty, czyli 750 zł. Emeryt dalej otrzyma około 2250 zł brutto (po odliczeniu podatku i składki będzie to nieco mniej „na rękę”).

Jeśli jednak ten sam emeryt zalega z alimentami, przy zastosowaniu 60% potrącenia komornik mógłby przejąć 1800 zł. W typowym przypadku senior zachowa więc tylko około 1200 zł brutto. Gdyby było to mniej niż obowiązująca kwota wolna, ZUS musi obniżyć potrącenie tak, by zachować ustawowe minimum na życie.

Jak liczyć zajęcie – od brutto czy od netto?

Liczne wątpliwości wynikają z mylenia kwoty brutto z kwotą wypłacaną „na rękę”. Potrącenie procentowe (25% lub 60%) wylicza się zawsze od emerytury brutto, czyli tej wskazanej w decyzji ZUS. Natomiast samą kwotę zabraną przez komornika odejmuje się już od świadczenia netto, po odliczeniu podatku i składek. W praktyce wygląda to tak: jeśli emerytura wynosi 2500 zł brutto (około 2275 zł netto), a egzekucja niealimentacyjna sięga 25%, to ZUS oblicza 625 zł zajęcia i tyle potrąca z kwoty wypłacanej co miesiąc. Emeryt dostaje więc 1650 zł netto.

Jaka jest kwota wolna od zajęcia z emerytury w 2026 roku?

Drugim filarem ochrony jest kwota, której ZUS nie może przekazać komornikowi niezależnie od liczby prowadzonych spraw. W 2026 roku przy egzekucji typowych długów cywilnych działa kwota wolna od zajęcia (cywilne), która od 1 marca wynosi 1401,57 zł. To dolna granica – jeśli po wyliczeniu procentowych potrąceń dłużnik miałby dostać mniej, ZUS musi ograniczyć potrącenie.

Równolegle obowiązuje zasada, że przy długach niealimentacyjnych emerytowi musi pozostać co najmniej 75% najniższej emerytury brutto. Od marca 2026 r. minimalna emerytura wynosi 1978,49 zł brutto, co przekłada się na około 1484 zł do wypłaty po ewentualnym zajęciu. W praktyce oznacza to, że emeryt otrzymujący jedynie świadczenie minimalne w wielu sytuacjach w ogóle nie będzie miał potrąceń przy zwykłych długach cywilnych.

Różne kwoty wolne przy różnych rodzajach potrąceń

Oprócz ogólnego limitu 1401,57 zł przepisy wprowadzają także szczegółowe progi ochronne zależne od rodzaju potrącenia. W 2026 roku kształtują się one następująco:

• przy należnościach związanych z odpłatnością za pobyt w DPS, ZOL, ZPO – najniższa ochrona, bo tylko 339,76 zł,
• przy długach alimentacyjnych i należnościach funduszu alimentacyjnego – wolne pozostaje 849,42 zł,
• przy zwrocie nienależnie pobranych świadczeń ZUS, zasiłków, dodatków, 800+, rodzinnego kapitału opiekuńczego – kwota wolna wynosi 1121,28 zł,
• przy innych typowych zobowiązaniach (kredyty, rachunki, mandaty) – obowiązuje wspomniane już 1401,57 zł.

ZUS stosuje te progi automatycznie – emeryt nie musi składać osobnych wniosków o zastosowanie ochrony, wystarczy samo istnienie świadczenia w określonej wysokości. Jeśli wypłata jest równa kwocie wolnej albo niższa, Zakład z urzędu odmawia realizacji zajęcia.

Jeśli Twoja emerytura brutto jest równa lub niższa niż 1978,49 zł, przy typowych długach cywilnych faktyczne potrącenia mogą nie być w ogóle możliwe – ZUS ochroni świadczenie do poziomu około 1484 zł netto.

Czego komornik nie może zabrać z emerytury?

Oprócz limitów procentowych i kwotowych prawo przewiduje katalog świadczeń, których komornik nie rusza w ogóle. Część z nich nie jest wliczana do podstawy potrącenia, inne – nawet jeśli trafią na to samo konto bankowe co emerytura – korzystają z pełnego wyłączenia spod egzekucji.

Do najważniejszych, całkowicie chronionych dodatków należą: 13-ta i 14-ta emerytura. Są to jednorazowe dodatki roczne – ich wartość w 100% pozostaje do dyspozycji emeryta. Komornik nie może ich zajmować ani na podstawie tytułów cywilnych, ani alimentacyjnych. Taką ochronę potwierdzają wprost przepisy ustaw wprowadzających te świadczenia.

Dodatki i świadczenia wyłączone z podstawy potrącenia

Niektóre świadczenia, choć powiązane z emeryturą, nie powiększają kwoty, od której liczone jest potrącenie. Ustawa o emeryturach i rentach z FUS wyłącza m.in.:

• dodatek pielęgnacyjny,
• dodatek dla sierot zupełnych,
• dodatek dla weterana poszkodowanego.

Oznacza to, że jeśli Twoja emerytura wraz z takim dodatkiem wynosi na przykład 2100 zł, a sama emerytura bez dodatku 1900 zł, komornik ma prawo liczyć potrącenie jedynie od 1900 zł. Dodatek pielęgnacyjny pozostaje nienaruszony.

Świadczenia rodzinne i socjalne

Odrębną grupą są świadczenia rodzinne i wychowawcze – jak 800+, „Dobry Start” czy rodzinny kapitał opiekuńczy. Nawet jeśli wpływają na to samo konto bankowe, co emerytura, komornik nie może ich zajmować. Podobnie wygląda sytuacja z większością świadczeń z pomocy społecznej. Taką ochronę zapewniają przepisy szczególne, które wyraźnie wyłączają je spod egzekucji.

Czy można zmniejszyć zajęcie emerytury?

Przepisy przewidują standardowe limity potrąceń, ale w wyjątkowych sytuacjach sąd może je „zmiękczyć”. Chodzi o zastosowanie art. 320 k.p.c., który pozwala rozłożyć zasądzone świadczenie na raty – wówczas komornik egzekwuje nie „twarde” 25% emerytury, lecz np. 100 zł miesięcznie, zgodnie z orzeczeniem sądu.

Jeżeli Twój dług jest bezsporny, ale sytuacja życiowa wyjątkowo trudna, możesz już na etapie sprawy sądowej złożyć wniosek o rozłożenie należności na raty. Sąd bierze pod uwagę m.in. stan zdrowia, sytuację rodzinną, koszty leczenia, a także przyczynę zadłużenia (czy wynika z rażącego niedbalstwa, czy np. z utraty pracy lub choroby). Przy spełnieniu tych warunków, raty bywają niższe niż standardowe potrącenie komornicze.

Skarga na czynności komornika i miarkowanie opłaty

Jeśli uważasz, że komornik zajął z emerytury zbyt dużo, możesz wnieść skargę na czynności komornika – termin to co do zasady 7 dni od doręczenia zawiadomienia o zajęciu. W skardze powołujesz się na przekroczenie ustawowych limitów lub pominięcie kwoty wolnej. Niezależnie od tego istnieje możliwość złożenia wniosku o miarkowanie opłaty egzekucyjnej, czyli jej obniżenie – zwłaszcza gdy komornikowi udało się ściągnąć zadłużenie przy niewielkim nakładzie działań.

Warto też kontrolować, czy ZUS prawidłowo zastosował kwoty wolne. Jeżeli z przelewu wynika, że do wypłaty trafiło mniej niż 1401,57 zł przy zwykłych długach cywilnych, masz podstawę, by domagać się korekty. Zakład popełnia błędy rzadko, ale przy kilku zbiegających się egzekucjach i zmianach wysokości świadczeń pomyłki są możliwe.

Standardowe potrącenie 25% z emerytury nie jest niezmienne – przy dobrze uzasadnionym wniosku sąd może zamienić je na stałą, niższą ratę, która mniej obciąży miesięczny budżet emeryta.